Voeding en leefstijl bij reuma

Pijn, stijfheid, vermoeidheid: herkenbare klachten bij reumatoïde artritis waardoor zelfs simpele dingen als aankleden, opstaan of werken ineens zwaar worden. Misschien heb je al van alles geprobeerd, maar niets helpt echt.

Tegenwoordig is er zeer effectieve medicatie voor reumatische aandoeningen, maar die werkt niet altijd voldoende en kan bijwerkingen geven. Misschien zoek je manieren om naast de behandeling met medicatie de klachten te verminderen en te kijken of je zelfs minder medicijnen kunt gebruiken.

Wat kan je zelf doen bij reuma?

Goed nieuws: ons Plants for Joints-onderzoek laat zien dat je zelf veel kunt doen om je reumaklachten onder controle te krijgen. Met een gezonde leefstijl ervaren veel mensen minder ontstekingen, pijn en vermoeidheid én gebruiken ze minder medicijnen. Lees hier meer over ons onderzoek!

Hieronder lees je wat voeding kan doen bij reumatoïde artritis, en vier andere leefstijlfactoren die in onderzoek verschil maakten.

Voeding bij reuma: wat werkt en wat niet

Voeding kan de ontstekingsactiviteit bij reumatoïde artritis verlagen. In ons eigen Plants for Joints onderzoek zagen we al binnen acht weken verbetering in ziekteactiviteit, en dat effect hield tot twee jaar aan. Na een jaar kon de helft van de deelnemers de medicatie verminderen of helemaal stoppen, met gemiddeld 62 procent minder medicijnen.

Voeding vervangt je behandeling niet. Het is een aanvulling erop, en elke aanpassing van je medicatie overleg je met je reumatoloog.

Een dieet bij reuma: wat werkt en wat niet?

De kern is een onbewerkt en overwegend plantaardig voedingspatroon. Concreet betekent dat:

• Ruim groente en fruit, verspreid over de dag en in verschillende kleuren
• Peulvruchten als vaste eiwitbron: linzen, kikkererwten, bonen
• Volkoren granen in plaats van witte varianten
• Noten en zaden, een handvol per dag
• Gezonde vetten uit olijfolie, avocado en noten in plaats van verzadigd vet
• Kruiden en specerijen, die zelf ook ontstekingsremmende stoffen bevatten

Dit patroon doet nog iets belangrijks. Mensen met reumatoïde artritis hebben een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, en precies dit voedingspatroon verlaagt dat risico.

Waar je beter mee kunt minderen

• Bewerkt vlees en rood vlees
• Sterk bewerkte producten met veel suiker en zout
• Verzadigd vet uit volle zuivel en vleeswaren
• Alcohol, en bij methotrexaat is terughoudendheid extra belangrijk. Bespreek dit met je reumatoloog.

Vier andere leefstijlfactoren die verschil maken

1. Bereik een gezond gewicht

Overgewicht verhoogt de kans op reumatoïde artritis en kan klachten verergeren, vooral omdat buikvet ontsteking bevordert. Plantaardig eten maakt afvallen makkelijker, omdat het vezelrijk is (wat zorgt voor verzadiging) en een lage energiedichtheid heeft (minder calorieën per volume voeding). Zo voel je je na elke maaltijd verzadigd zonder te veel calorieën binnen te krijgen. Deelnemers aan ons onderzoek verloren hierdoor op een natuurlijke manier gewicht.

2. Beweeg regelmatig, maar ken je grenzen

Regelmatig bewegen vermindert pijn, stijfheid en ontsteking. Maar bewegen kan lastig zijn als je last hebt van pijnlijke gewrichten en vermoeidheid. Bouw het langzaam op en wissel conditie- en krachttraining af. Zo verlaag je ontstekingen, word je soepeler en sterker.

Het is ook belangrijk om naar je lichaam te luisteren en je grenzen te leren kennen. Ben je erg fanatiek en kun je de volgende dag niets meer? Schakel dan een tandje terug. Of juist andersom: ben je bang om te bewegen uit angst de klachten te verergeren? Bewegen maakt niets kapot en is juist heel belangrijk. Focus op wat wél lukt en breid dat stap voor stap uit.

3. Stop met roken

Roken verhoogt aanzienlijk de kans op reumatoïde artritis en verergert klachten. Stoppen is lastig, maar je huisarts kan je hierbij goed begeleiden. Elke stap richting stoppen levert directe gezondheidswinst op.

4. Maak rust en herstel een prioriteit

Stress heeft grote invloed op je immuunsysteem en kan ontstekingen verergeren. Mensen met veel stress hebben een groter risico op auto-immuunziekten zoals reumatoïde artritis. Dit laat zien hoe belangrijk stress kan zijn.

Bij mensen met reumatoïde artritis zien we ook dat er een disbalans is tussen de actie- en ruststand, oftewel het sympathische (actie) en parasympathische (rust) zenuwstelsel. Door regelmatig ontspanningsmomenten in je dag in te bouwen, activeer je de ruststand. Deze draagt bij aan een goed werkend immuunsysteem en helpt ontstekingen tot rust te brengen. Neem dus regelmatig pauzes, slaap voldoende en zorg voor mentale ontspanning. Denk aan wandelen, ademhalingsoefeningen of gewoon even helemaal niets doen. Lees ook dit artikel (opent in een nieuw tabblad).

Vragen die we het vaakst krijgen over voeding en reuma

Moet ik nachtschadegroenten vermijden?

Nee. Voor het idee dat tomaat, paprika, aubergine en aardappel reumaklachten verergeren is geen wetenschappelijk bewijs. Het zijn juist groenten die passen in een ontstekingsremmend voedingspatroon. Merk je zelf consequent een verband, bespreek dat dan met een diëtist voordat je hele productgroepen schrapt.

Moet ik stoppen met zuivel?

Dat hoeft niet per se. Het bewijs dat zuivel reumaklachten verergert is beperkt en niet eenduidig. Wat wel helpt is minderen met volle zuivel vanwege het verzadigd vet. Schrap je zuivel helemaal, let dan op je calcium en vitamine B12, zeker als je ook medicatie gebruikt die de botdichtheid beïnvloedt.

Helpt glutenvrij eten bij reuma?

Alleen als je coeliakie hebt of een aangetoonde glutengevoeligheid. Zonder die diagnose is er geen bewijs dat glutenvrij eten reumaklachten vermindert, en je maakt je voedingspatroon er wel een stuk ingewikkelder mee.

Werken supplementen?

Het bewijs is het sterkst voor omega 3 vetzuren, met een bescheiden effect op gewrichtspijn en ochtendstijfheid. Voor de meeste andere supplementen tegen reuma is het bewijs zwak of afwezig. Supplementen kunnen bovendien een wisselwerking hebben met reumamedicatie, dus overleg altijd eerst met je arts of apotheker.

Mag ik koffie drinken?

Ja. Er is geen overtuigend bewijs dat koffie reumaklachten verergert. Gebruik je medicatie waarbij de opname beïnvloed kan worden, vraag dat dan na bij je apotheek.

Hoe snel merk ik verschil?

In ons onderzoek zagen we de eerste verbetering in ziekteactiviteit binnen acht weken. Dat is een gemiddelde: de een merkt eerder iets, de ander later. Het vraagt dus even volhouden voordat je kunt beoordelen of het voor jou werkt.

Leefstijl en reuma: het maakt écht verschil

Met aanpassingen in je leefstijl kun je grote verbeteringen ervaren: minder pijn en stijfheid, minder vermoeidheid en meer energie voor leuke activiteiten zoals spelen met je (klein)kinderen of sporten.

Je hoeft het niet alleen te doen. Ons Plants for Health leefstijlprogramma begeleidt je stap voor stap naar een gezondere leefstijl volgens onze wetenschappelijk bewezen aanpak. Geen snelle oplossing, maar duurzame resultaten voor de lange termijn.

Wil jij zelf aan de slag? Meld je aan voor deelname aan ons programma. Wij helpen je om stap voor stap meer grip te krijgen op je gezondheid, met als resultaat minder klachten en meer energie!