Cortisol en insuline: balans is essentieel

De hype voorbij

Cortisol is het laatste jaar uitgegroeid tot dé boosdoener van alles wat misgaat in je lijf.

• Buikvet? Cortisol.
• Slecht slapen? Cortisol.
• Moe? Cortisol.

En insuline kreeg die rol al eerder: weg met de koolhydraten, want elke piek zou schadelijk zijn.

Het probleem met deze framing: het klopt niet. Cortisol en insuline zijn geen vijanden. Het zijn twee van de belangrijkste hormonen die je hebt. Zonder cortisol kom je ’s ochtends niet uit bed. Zonder insuline krijgen je cellen geen brandstof. Bij normale, kortdurende pieken verstoren ze de ontstekingsbalans in je lichaam niet. Cortisol heeft zelfs een dempende werking op ontsteking [1].

Het doel is dus niet: zo laag mogelijk. Het doel is: balans.

Wat is homeostase? 

Homeostase betekent letterlijk “evenwicht houden”. Niet door stil te staan, maar door je interne systemen te laten meebewegen met wat er om je heen gebeurt. Je hartslag stijgt als je rent en daalt als je rust. Je lichaamstemperatuur blijft constant, ook als het buiten vriest of bloedheet is. Je bloedsuiker blijft binnen veilige grenzen, of je nu net hebt gegeten of een nacht hebt geslapen. Homeostase is dus geen vlakke lijn. Het is het vermogen om te reageren én weer terug te keren naar rust, oftewel de balans in je cortisol en insuline.

Homeostase: wat je lichaam écht zoekt

Als je de trap op rent, dan moet je hartslag omhoog. Als je een hele belangrijke bespreking hebt, is het goed dat je cortisol stijgt. Het is nodig dat je insuline stijgt na een maaltijd. Dat zijn allemaal gezonde reacties op de omgeving. Daarna moet je lichaam ook weer kunnen zakken, terug naar rust.

Homeostase is dus het vermogen om te reageren wanneer het nodig is, en weer los te laten wanneer het mag.

Wanneer het misgaat

De problemen ontstaan niet door cortisol of insuline op zich. Ze ontstaan als de prikkel nooit meer stopt.

Sta je continu onder spanning, door werk, telefoon, zorgen, slecht slapen, dan blijft je cortisolkraan open. Je cellen worden langzaam doof voor het signaal. Het hormoon is er nog wel, maar het werkt niet meer goed. En precies dán verliest cortisol zijn vermogen om ontsteking af te remmen [2].

Eet je de hele dag door, vooral bewerkte producten met snelle suikers, dan staat ook je insulinekraan continu open. Hetzelfde gebeurt: je cellen worden doof, de balans is weg. En het hormoon dat ontsteking zou moeten dempen, gaat ontsteking juist aanjagen [3].

Twee verschillende hormonen, dezelfde wetmatigheid: niet de piek is het probleem, het ontbreken van de daling is het probleem.

Ontsteking: laag als het kan, gericht als het moet

Een gezond immuunsysteem kan twee dingen tegelijk:

• Laag in de pauzestand als er niets aan de hand is. Geen sluimerend vuurtje dat aan je gewrichten, je bloedvaten of je hersenen knaagt.
• Krachtig en gericht als er een echte dreiging is, zoals een virus, een wond of een infectie.

Bij chronische overprikkeling raakt die balans verstoord. Er ontstaat een constant sluimerend vuurtje dat nooit echt uitgaat. Onderzoekers noemen dit ook wel inflammaging [4]. Precies dit soort sluimerende, laaggradige, chronische ontsteking ligt aan de basis van veel chronische aandoeningen: hart- en vaatziekten, reumatische ziekten, type 2 diabetes, en ook neurodegeneratieve aandoeningen.

Wat betekent dit in de praktijk? 

Niet geen stress, maar inspanning afgewisseld met echte ontspanning. Een lastig project, stevig sporten, een spannende presentatie zijn prima. Mits er ook echte rust tegenover staat. Slaap, ademruimte, momenten zonder scherm. 

Niet geen koolhydraten, maar drie keer per dag een gezonde maaltijd. Grotendeels plantaardig, met zoveel mogelijk onbewerkte producten: volkoren, peulvruchten, groente, fruit, noten. Vaste eetmomenten met rust ertussen, in plaats van de hele dag door snacken. Een overwegend plantaardig voedingspatroon verlaagt de chronische, laaggradige ontsteking in je lichaam meetbaar [5]. 

De kern in één zin

Cortisol en insuline zijn geen vijanden. Je lichaam zoekt geen nul, het zoekt balans. Het vermogen om aan te gaan wanneer het nodig is, en weer los te laten wanneer het kan. Dat is homeostase. En dáár zit je gezondheid.

Cortisol en insuline balans

Dit soort nuances, écht begrijpen wat jouw lichaam nodig heeft op basis van wetenschap én gedragswetenschap, zijn precies waar het Plants for Health Leefstijlprogramma om draait. Niet een tijdelijk dieet of een paar weken minder stress, maar een aanpak die je helpt om deze inzichten te integreren in je leefstijl voor de rest van je leven.

Meer weten over het Plants for Health Leefstijlprogramma  →